Beleef
Ons Museum
In de schatkamer van de scheepvaart
WELKOM
Paviljoentjalk
'Nooit Volmaakt'
Op deze pagina wordt iets verteld over de paviljoentjalk 'Nooit Volmaakt'. Aan de orde komen onder meer een stukje geschiedenis en een korte beschrijving van het exterieur en interieur. Om de sfeer van toen echt te kunnen beleven bent u van harte welkom om de tjalk te bezoeken. Dat kan tijdens de openingstijden van het museum of op afspraak (Bel +31 475 465873 of mail naar: info@maas-binnenvaartmuseum.nl).
Kort samengevat
Geschiedenis
Het schip is als zeilend vrachtschip gebouwd van ijzer in 1889 op de werf van den Adel aan het Westeind te Papendrecht.
De 1e eigenaar was W.P. de Vries uit Rossum en op 1 maart 1904 werd het schip ten hypotheekkantore Dordrecht onder nr. 1579 overgeschreven op naam van Teunis Alblas te Rijsoord. In 1928 is het schip door Theo Hilkens voor Fl. 2138,- gekocht bij een werf te IJsselmonde. In 1946 werd de Triumph-motor ingebouwd. In 1984 werd het schip uit de vaart genomen en vanaf 1990 lag het in de haven van Maasbracht. In 1997 is de tjalk door het Maas Binnenvaartmuseum aangekocht voor een bedrag van Fl. 15.000,-. Het schip heeft altijd de naam 'Nooit Volmaakt' gehad.
De rechtse foto hiernaast is een soortgelijke tjalk varend onder zeil met zwaarden. Zo moet de 'Nooit Volmaakt' er onder zeil ongeveer hebben uitgezien. Tot op heden is er geen origineel tuigplan of tekening van de tjalk bekend. Ook zijn er geen (oude) zeilen bewaard gebleven.
Varen, laden, lossen en liggen
In actie
Hiernaast een paar oude foto's van de 'Nooit Volmaakt'. Op de grote foto ligt het schip voor de wal in de haven van Wessem. Op de rechtse foto is het schip aan het manoeuvreren ook in de haven van Wessem. Let op de vaarboom die de schipper Hilkens gebruikt. Hij was hier aan het verhalen in de haven van Wessem om een hijsklusje te doen op een baggermolen. Als je goed kijkt zie je achter de zijschroef de bak staan om mee te lossen. Op de kleine foto ligt het schip aan een losplaats waarbij goed te zien is dat het schip is uitgerust met een zelflosinstallatie.
Hieronder staan een paar filmpjes:
Lopende motor de Triumph. (hoor geluid van 1-cilinder motor)
Varen met de zijschroef. (Betreft ander vaartuig)
Verslepen van de Nooit Volmaakt.
Visser, veerman en vooral schipper
Theodoor Hilkens
Theodoor Hilkens (roepnaam Thei of Theo) werd geboren op 8 december 1895 te Wessem en overleed op 91-jarige leeftijd op 28-09-1987 te Wessem. Hij was getrouwd met Anna Tholen en ze kregen samen 10 kinderen waarvan een zoon.
In 1918 kocht hij een schokker en werd hij broodvisser op de Maas. Tien jaar later kocht hij de tjalk 'Nooit Volmaakt'. Toen de kanalisatie van de Maas was voltooid was het gedaan met de visserij en schakelde hij over op vervoer van zand en grind. In de oorlogsjaren liet hij een dieselmotor inbouwen. Er kwam een zijschroef aan het schip en een zelflosinstallatie die beide door de motor konden worden aangedreven. Hilkens voer er jarenlang op samen met zijn dochter Ida. Tot 1977 heeft Thei Hilkens met het schip de kost verdiend.
Meetbrief en teboekstelling
Identiteit 'Nooit Volmaakt'
Er zijn geen originele scheepsdocumenten in het bezit van het museum. We kunnen ons echter voorstellen dat die wel nog ergens op een zoldertje liggen in een oude schoendoos. Wat zouden we daar blij mee zijn.
Het schip werd op 10 juli 1901 voor het eerst gemeten door de scheepsmetingsdienst en er werd een meetbrief afgegeven met het nummer D901N. Eventuele oudere meetbrieven dateren uit de tijd van voor het bestaan van de scheepsmetingsdienst. Op 16 november 1937 werd het schip door het kantoor van de scheepsmetingsdienst te Roermond gemeten en kreeg het een nieuwe meetbrief met het nummer R10948N. Uit deze laatste meetbrief bleek dat de ledige inzinking van het schip 0,56 m betrof. Door de lading mocht het 0,84 m verder inzinken waardoor de maximale toegestane diepgang 1,4 m betrof. In de meetbrief was tevens aangetekend dat het schip voorzien was van het teboekstellingsnummer: 91 B Roerm 1954.
Een overzicht
Restauratie
Nadat het schip was aangekocht door het museum werd gestart met de restauratie.
Een restauratieploeg, bestaande uit de oud-schippers Sjef Pols, Giel Steenbeek, Sjef de Gier en Dirk Sneijer, ging aan het werk om het schip op te knappen. Luiken, buikdenning en het roer werden vernieuwd. In 2002 haalde men de tjalk uit het water en er volgde een tweede algehele restauratie. Jos en Theo Tobben stelden een herstelplan op en de scheepswerf van Pierre Tinnemans en Zonen in Maasbracht was de plaats, waar het reuzekarwei werd geklaard. Beide vaklieden brachten nieuwe vlakplaten en berghout aan. Jos Tobben was nog jaren de beheerder van de tjalk en stopte ermee in 2011.
Wat aan de buitenkant was te zien
Exterieur
Het schip is van ijzer en geklonken en werd gebouwd als zeilend vrachtschip. Het schip werd uitgerust met een mast en men kon een groot zeil en een fok gebruiken om te zeilen. Het schip was tevens uitgerust met aan elke kant een zwaard dat gezet kon worden om verlijeren te beperken als men aan de wind voer. Was er geen wind dan kon men met de stroom mee stevelen. Wilde men tegen de stroom varen moest men zelf het schip trekken of hiervoor paarden inzetten.
Een grote vooruitgang was het installeren in 1946 van een zijschroef. De motor liep op diesel en kon tevens gebruikt worden voor de aandrijving van de losinstallatie die toen op het schip werd gemonteerd. Met de zijschroef kon men vrijwel altijd varen, hetgeen een grote vooruitgang betekende en de omloopsnelheid van het schip aanzienlijk verbeterde. De zijschroef, ook wel lamme arm genoemd, was echter kwetsbaar doordat hij naast het schip hing.
Woning, keuken en slaapkamer
Interieur
Aan de achterkant van het schip is de woning gesitueerd die op de rand van het schip is gebouwd en waaraan het schip zijn typeaanduiding paviljoentjalk heeft te danken. De woning (roef) was slechts een paar vierkante meter groot met een stahoogte van ongeveer 1,50 meter. Hierin leefde de schipper samen met zijn vrouw en de kinderen. Vanuit de woning was er een deurtje naar de laadruimte, het zogenaamde dievendeurtje. Als het schip leeg was kon men het laadruim gebruiken om te leven of de kinderen te laten spelen. Op het fornuis dat gestookt werd met kolen kon men koken. In de roef stond een metalen emmer om de behoefte op te doen. Een koelkast was er niet en water werd uit de rivier opgeschept. Met kaarsen of een olielamp kon tijdens duisternis een beetje licht gemaakt worden. In alle opzichten was het behelpen en was er weinig privacy.
Een overzicht
Documentatie
In 2001 is door scheepsmakelaar-taxateur D. de Jonge uit Maasbracht een taxatierapport opgemaakt. In deze rapportage zijn de identiteitsgegevens van de tjalk vastgelegd en werd de waarde van de tjalk van dat moment ingeschat op 75.000 gulden.
In 2004 is een schouwrapport opgemaakt van de tjalk door H. Sommer en J. Lehmann van de Landelijke Vereniging tot Behoud van Beroepsvaartuigen in Nederland. Het doel was om een overzicht te maken van het schip en van de verschillende onderdelen, ook de ontbrekende onderdelen, voor zover daarvan nog sporen te vinden zijn. Gepoogd werd om van alle onderdelen aan te geven, in welke periode ze op het schip zijn aangebracht en wat hun functie was. Voorts werd een advies gegeven in welke richting de verdere restauratie zich zou kunnen ontwikkelen.
In 2008 is een inspectierapport opgemaakt en zijn tevens diktemetingen verricht door R. Ebeltjes van verzekeringsmaatschappij Schepen Onderlinge. Het verzekerd bedrag werd toen vastgesteld op 60.000 euro.
In het schepenkerkhof
De tjalk ontspringt de dans!
De tjalk "Nooit Volmaakt" was een van de schepen die in de haven van Maasbracht lag, toen op 30 september 1944 door de Duitse bezetters de schepen in de haven tot zinken werden gebracht. Op de tekening hiernaast staat de tjalk ingetekend onder nummer 175.
Als door een wonder ontsprong de Nooit Volmaakt de dans. De vernietiging bleef haar bespaard. Dit valt te lezen in een krantenartikel over oud-schipper Hilkens ter gelegenheid van zijn 80e verjaardag. Echter in een ander krantenartikel staat weer dat de tjalk gezonken was. Gelet op het feit dat aan het schip geen sporen zijn aangetroffen van herstelwerkzaamheden na mogelijke ontploffingen bestaat het vermoeden dat het schip door de eigenaar zelf tot zinken is gebracht voordat de Duitsers het wilden doen. Opvallend is dat het schip met de achterzijde naar de oever lag en met de kop naar het midden van het vaarwater, kennelijk met de bedoeling de woning op het achterschip te sparen. Een bewuste actie!
Bezoek ons museum
Havenstraat 12, 6051 CR Maasbracht
E-mail: info@maas-binnenvaartmuseum.nl
Contact en Rondleidingen
Telefoon: 0031 - 475 465 873